(Falih Rıfkı Atay veya İttihat ve Terakki'nin tarihsel rolünü analiz eden bir tarihçiye ait) Osmanlı'nın o son dönemindeki "Hasta Adam" sendromunu parçalayan devrimci bir tespittir. İmparatorluk çöküyor, topraklar kaybediliyor ve halk tamamen kaderine razı ("ölmüş") bir şekilde bekliyordu. Yazar; o Enver, Talat, Cemal Paşaların ve o genç subayların (İttihatçıların) yaptıkları hatalara rağmen; o donuk ve pes etmiş topluma muazzam bir vatanseverlik, isyan ve bağımsızlık ateşi ("yeni bir ruh") aşılayarak, aslında o yıkıntının içinden çıkacak olan Milli Mücadele'nin (Cumhuriyetin) psikolojik zeminini hazırladıklarını o minnettar dille itiraf eder.