Bu söz, kitle psikolojisinin ve kolektif bilinçsizliğin rasyonel düşünce üzerindeki yıkıcı etkisini sarsıcı bir metaforla gözler önüne serer. Cemil Meriç'e ait olan bu tespit, bireyselliğini yitirerek bir yığın haline gelen toplulukların, fikirleri özümsemek yerine onlara pasif bir şekilde maruz kaldığını vurgular. Kitleler için düşünce, akıl süzgecinden geçirilen bir hakikat değil, adeta dışarıdan bulaşan salgın bir hastalık gibidir. Bu iradesizlik, toplumsal hareketlerin neden bu denli istikrarsız ve manipülasyona açık olduğunu açıklar.

Yazarın tıbbi benzetmeleri, kitlelerin geçici coşkularını ve ani dönüşlerini harika bir şekilde betimler. Ateşi yükselen yığınlar, körü körüne bağlandıkları dogmalar uğruna aslan kesilirken, o kolektif histeri nöbeti geçtiğinde en kutsal değerlerini bile kolayca feda edebilirler. Alıntı, felsefi olarak derin bir rasyonalizm savunusu yaparken, psikolojik açıdan da bireysel farkındalığını yitiren insanın nasıl savrulduğunu gösteren zamansız bir uyarı niteliğindedir.